Een gemeente waarin je goed kan leven

Prettig wonen is meer dan een dak boven je hoofd: het gaat om woningen die passen bij de buurt, om veilig en gemakkelijk kunnen reizen, om je veilig voelen in je eigen straat, om een openbare ruimte die schoon en heel is en om een leefomgeving die groen is en bestand is tegen extremer weer. Deze vijf hoofdstukken laten zien hoe Gewoon, Hilversum wil zorgen dat wonen, bewegen, veiligheid, een nette leefomgeving en duurzaamheid elkaar versterken in plaats van in de weg zitten.

4

Hoofdstuk 4Gewoon fijn wonen

Kernboodschap

Wonen gaat niet om zoveel mogelijk woningen, maar om zoveel mogelijk kwaliteit voor de buurt. Gewoon, Hilversum wil daarom nieuwbouw verbinden met de bestaande voorraad, per buurt kijken wat nodig is en woningbouw altijd verbinden aan voorzieningen en leefbaarheid. We zetten in op betaalbaarheid en lokale doorstroming en willen als gemeente vooraf duidelijk maken wat een gebied nodig heeft. Een onafhankelijke stadsbouwmeester helpt om de ruimtelijke kwaliteit van Hilversum te bewaken.

Woningen langs een vaart met bomen en een wandelpad

Bouwen voor de buurt

We hebben woningen nodig, maar bouwen is geen doel op zichzelf. Een goed bouwplan past niet alleen op een plek, maar maakt de buurt of het dorp beter. Daarom kijken we per gebied welke woningen ontbreken en wat nodig is voor doorstroming. We benutten daarbij nieuwbouw én de bestaande voorraad, bijvoorbeeld door splitsen, optoppen en transformatie. Zo bouwen we niet alleen méér woningen, maar vooral woningen die ervoor zorgen dat andere woningen weer beschikbaar komen.

Niet iedere buurt heeft immers hetzelfde probleem en dus ook niet dezelfde oplossing. We sturen daarom niet op zoveel mogelijk woningen per vierkante meter, maar op zoveel mogelijk kwaliteit voor de buurt. Dat betekent bouwen voor lokale doorstroming en een sterke buurt. Dat kan met nieuwbouw, maar ook door bestaande gebouwen en woningen beter te benutten: door verbouw, splitsen, optoppen, woningdelen, transformatie, herstructurering en functieverandering.

Een buurt is meer dan woningen

Woningen hebben ruimte nodig, maar een buurt ook. Bij nieuwe woningbouw kijken we daarom vanaf het begin naar groen, water, winkels, zorg, sport, spelen en ontmoeten. Ook bereikbaarheid, fiets- en autoparkeren en afvalvoorzieningen horen daarbij. Nieuwe bewoners kunnen het draagvlak voor voorzieningen versterken. Maar als we wel woningen toevoegen en niet zorgen voor voldoende voorzieningen, kan de leefbaarheid juist onder druk komen te staan. Dat er ruimte is om meer woningen te bouwen, betekent dus niet automatisch dat een buurt ook ruimte heeft voor meer bewoners.

Nieuwe woningen hebben gevolgen voor verkeer, parkeren, fietsen en openbaar vervoer. Die gevolgen moeten we bewust meewegen bij woningbouw. We willen daarbij geen standaardoplossing voor iedere buurt, maar kijken wat op een plek nodig en passend is. Parkeernormen zijn daarbij een middel om tot een goede afweging te komen, geen doel op zichzelf. We willen daarom werken aan levensloopbestendige buurten. Dat betekent niet alleen geschikte woningen, maar ook buurten waar mensen prettig oud kunnen worden of een gezin kunnen starten, met passende voorzieningen, bereikbaarheid, zorg en mogelijkheden om elkaar te ontmoeten.

Bij nieuwe ontwikkelingen kijken we ook naar de toekomstbestendigheid van woningen en buurten. Groen en water zijn niet alleen mooi, maar helpen bijvoorbeeld bij het opvangen van regenwater en het beperken van hitte. Ook energiezuinigheid en het verduurzamen van bestaande woningen kunnen bijdragen aan lagere woonlasten en een woningvoorraad die langer meegaat. Daarbij willen we vooral doen wat aantoonbaar bijdraagt aan de kwaliteit van woningen en buurten. De gemeente stelt kaders waar dat nodig is, maar moet voorkomen dat onnodige eisen bouwen onnodig duur of ingewikkeld maken.

Gebiedsgericht programmeren

Niet iedere buurt heeft hetzelfde probleem en dus ook niet dezelfde oplossing. Gemeentebreed bepalen we wat de opgave is, maar per buurt en dorp kijken we wat daar daadwerkelijk ontbreekt. We streven daarbij naar de bouw van gemiddeld 300 tot 350 woningen per jaar. Dat aantal is geen doel op zichzelf: de woningen moeten aansluiten bij de behoefte, bijdragen aan doorstroming en passen bij de draagkracht en kwaliteit van de buurt. Daarvoor willen we beter gebruikmaken van de informatie die we al hebben over woningvoorraad, bouwplannen, zorg, winkels, bereikbaarheid en voorzieningen. De regionale kansenkaart kan daarbij een goede basis zijn. Zo bepalen we niet alleen hoeveel woningen we willen bouwen, maar vooral waarom, waar en welke woningen nodig zijn. Als in een buurt bepaalde woningtypen ontbreken, willen we die toevoegen zodat inwoners zoveel mogelijk binnen hun vertrouwde omgeving kunnen verhuizen. Tegelijkertijd benutten we de bestaande voorraad beter door woningen te splitsen, op te toppen, te delen, aan te passen en te transformeren.

Lokale doorstroming en betaalbaarheid

Wie ouder wordt, een gezin begint of juist kleiner wil wonen, moet waar mogelijk in de eigen omgeving kunnen blijven. Daarom kijken we niet alleen naar aantallen woningen, maar vooral naar welke woningtypen ontbreken. We benutten de juridische mogelijkheden om woningen vaker terecht te laten komen bij mensen met een lokale binding, zonder lokale binding tot een absoluut criterium te maken.

Betaalbaarheid is daarbij een randvoorwaarde voor een goede woningbouwopgave. We willen dat er in Hilversum voldoende woningen zijn in verschillende prijsklassen en dat betaalbaarheid onderdeel is van de kwaliteit van onze woningbouwopgave. Betaalbare woningen moeten waar mogelijk ook op langere termijn beschikbaar blijven voor de mensen voor wie ze bedoeld zijn. De sociale woningvoorraad is daarbij een belangrijk onderdeel van de woningmarkt. We willen goed samenwerken met woningcorporaties aan voldoende sociale huurwoningen en aan de kwaliteit en verduurzaming van de bestaande voorraad. Niet alle oplossingen voor de woningmarkt liggen in nieuwbouw. Juist ook het behouden, verbeteren en beter benutten van bestaande sociale woningen is belangrijk.

Voor starters kiezen we niet voor een star product als de ‘starterswoning’. We willen bruikbare, betaalbare woningen bouwen waar starters terechtkunnen, maar die ook geschikt zijn voor ouderen of andere woningzoekenden. Zo kunnen woningen ook op langere termijn onderdeel zijn van de doorstroming. Daarnaast geven we ruimte aan initiatieven die passen bij de buurt, zoals woningdelen, meergeneratiewonen, mantelzorg, collectieve woonvormen en initiatieven van bewoners.

De gemeente als goede opdrachtgever

De gemeente moet niet alleen achteraf beoordelen of een bouwplan volgens de regels mag. We moeten vooraf duidelijk maken wat een gebied nodig heeft en welke kwaliteit we daar willen. Bij nieuwe gebiedsontwikkelingen maken we daarom vooraf duidelijke afspraken over bijvoorbeeld groen, voorzieningen, verkeer, parkeren, spelen en ontmoeting. Ook moet duidelijk zijn wat een nieuwe ontwikkeling aan de omgeving toevoegt. Pas daarna kijken we hoeveel woningen op een plek passen.

De overheid heeft daarbij vooral een rol als marktmeester. We stellen regels en voorwaarden waar dat nodig is om publieke belangen te beschermen, maar willen geen onnodige regels of eisen die ontwikkelingen vooral duurder en ingewikkelder maken. Als iets binnen de kaders kan, moet de gemeente niet onnodig nieuwe drempels opwerpen. Duidelijkheid vooraf, korte procedures en een voorspelbare overheid zijn daarom belangrijk. Maar goede plannen zijn pas waardevol als ze ook daadwerkelijk worden gebouwd. Als we vinden dat woningen nodig zijn, moet de gemeente ontwikkelingen waar mogelijk ook mogelijk maken. We willen procedures versnellen, onnodige vertraging voorkomen en initiatiefnemers zo vroeg mogelijk duidelijkheid geven over wat wel en niet mogelijk is. Niet iedere ontwikkeling kan of moet doorgaan, maar als een plan past binnen de gemaakte afspraken, moet het niet onnodig blijven hangen.

De hoogste opbrengst van één bouwlocatie is namelijk niet automatisch de grootste waarde voor een hele buurt. Daarom willen we grondbeleid strategisch en per situatie inzetten. Waar dat echt meerwaarde heeft, houdt de gemeente een strategische grondpositie. Zo houden we invloed op belangrijke ontwikkelingen en voorkomen we dat we onszelf later onnodig klemzetten. Ook bij het veranderen van werk- of kantoorruimte kijken we naar het geheel. Het behoud van werk- en kantoorruimte is belangrijk, maar niet ieder gebouw hoeft daarom automatisch dezelfde bestemming te houden. We wegen de waarde voor de buurt en de gemeente integraal af.

Ruimtelijke kwaliteit bewaken

We willen onderzoeken of we opnieuw een onafhankelijke stadsbouwmeester kunnen aanstellen, zoals Hilversum die met Dudok ook heeft gekend. Die kijkt vroegtijdig mee met de ontwikkeling van onze gemeente, bewaakt de samenhang en kan zelf onderwerpen onder de aandacht brengen. De stadsbouwmeester moet niet een extra bureaucratische toets worden. De CRKM houdt haar eigen rol en blijft als deskundige commissie kijken naar concrete plannen, monumenten en ruimtelijke kwaliteit.

5

Hoofdstuk 5Gewoon bereikbaar

Kernboodschap

Een bereikbare gemeente voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Een bereikbare gemeente is een leefbare gemeente. Of je nu met de auto, fiets, bus of te voet reist: iedereen moet zich veilig en gemakkelijk kunnen verplaatsen. Betaald parkeren is geen must, maar een voorziening die past bij de wijk, het dorp en het centrum. Waar het niet nodig is, moeten we het niet doen.

Parkeren: maatwerk per wijk en dorp

Betaald parkeren is voor ons geen doel op zich, maar een noodzakelijk kwaad om problemen in de fysieke ruimte op te lossen. Autobezit blijft toenemen en zeker bij twee auto's of meer per huishouden kan de beschikbare parkeerruimte in sommige wijken of buurten een uitdaging worden. Ons uitgangspunt is simpel: gewoon dicht bij je eigen huis kunnen parkeren.

Bij de invoering van betaald parkeren zien we toch wat zaken die erg onhandig en onwenselijk zijn. Ondernemers en verenigingen in wijk- en buurtcentra hebben echt hinder van de invoer. Ook zijn er bij de invoering veel problemen geweest met de gehandicaptenparkeerkaart en de parkeerapp. Daarom wil gewoon, Hilversum eerlijk parkeerbeleid met oog voor bewoners, ondernemers, verenigingen en bezoekers. Daarbij geldt voor ons een breder uitgangspunt: Hilversums beleid rollen we niet automatisch uit over de dorpskernen. Wat in een stedelijk gebied nodig is, hoeft in Ankeveen, Loosdrecht of Nederhorst den Berg niet nodig te zijn. Daarom willen wij geen betaald parkeren in de Hilversumse Meent en Wijdemeren.

Eerlijke tarieven en tijden

Bezoekerstarieven en vergunningen moeten realistisch zijn qua budget, zodat parkeren voor iedereen betaalbaar blijft. De huidige vergunningstarieven zijn recent al fors verlaagd: ons uitgangspunt is dat we die lijn niet doorkruisen met verhogingen. De eerste parkeervergunning per huishouden houden we zo goedkoop mogelijk, omdat mensen deze auto gewoon nodig hebben om van A naar B te komen.

Betaald parkeren tot 24.00 uur vinden we veel te lang. Ouderen die willen biljarten of een andere club bezoeken in een wijkcentrum zijn nu soms meer kwijt aan parkeerkosten dan aan contributie voor hun hobby, en dat moet anders. We willen daarom kijken naar een eerder eindtijdstip voor betaald parkeren, waarbij we de parkeerdruk, de effecten voor bewoners en ondernemers en de financiële consequenties goed in kaart brengen voordat we een concreet tijdstip vastleggen.

Tenslotte moet gewoon duidelijk zijn waar een vergunning wel en niet geldt. Nu is soms onduidelijk in welke zone een vergunning precies geldt, en is dat niet goed aangegeven. Dat maken we inzichtelijk, met heldere bebording en een duidelijke zonekaart. In winkelgebieden willen we daarom werken met een blauwe kaart in plaats van betaald parkeren (met uitzondering van het centrum, waar bezoekers gebruik kunnen maken van de parkeergarage).

Veilig en goed onderhouden op straat

Kinderen moeten veilig naar hun sportclub of vereniging en veilig naar school kunnen lopen of fietsen. We zien echter gewoon te veel gevaarlijke situaties rondom scholen en sportclubs, en willen daarom werk maken van veilige fietsroutes en betere oversteekplaatsen, vooral op die plekken. Ook bredere fietspaden horen daarbij, zodat fietsers elkaar veilig kunnen passeren.

Daarnaast zijn er veel klachten over hoe onze trottoirs en stoepen erbij liggen: losse tegels, stenen, omhoogkomend door boomwortels of gewoon stuk. Het is van belang dat voetgangers ruimte hebben om veilig op stoepen te bewegen: ook mensen met een rollator, scootmobiel of rolstoel, mensen met kinderwagens en visueel gehandicapten moeten die ruimte hebben. Veilige en brede stoepen, goed onderhouden, vinden we daarom belangrijk.

Wegwijzer langs de N201 naar Kortenhoef, Loosdrecht en Hilversum

Bereikbare winkelgebieden en minder sluipverkeer

Lokale ondernemers kunnen alleen floreren als hun winkelgebied goed bereikbaar blijft, voor auto, fiets en te voet. Tegelijk willen we voorkomen dat woonwijken de dupe worden van doorgaand verkeer. Met slim verkeersmanagement willen we sluipverkeer en onnodige files in woonwijken verminderen, zonder dat dit ten koste gaat van de bereikbaarheid van winkelgebieden voor bezoekers en ondernemers.

Geen zero-emissiezone

Een zero-emissiezone kan ondernemers dwingen om versneld te investeren in een ander voertuig, terwijl niet iedereen daar op korte termijn de financiële ruimte voor heeft. Zeker voor kleinere ondernemers en zzp'ers die voor hun werk afhankelijk zijn van een bestel- of vrachtwagen, kan zo'n verplichting hard aankomen. Een maatregel met dit soort impact vraagt een stevige onderbouwing van de noodzaak, de effectiviteit, de verhouding tot de gevolgen voor ondernemers en de betaalbaarheid en uitvoerbaarheid. Voor onze gemeente zien we op basis daarvan onvoldoende grond voor een zero-emissiezone, en daar zijn we helder over: die voeren we niet in.

Beter openbaar vervoer

Goed openbaar vervoer moet een serieus alternatief zijn voor de auto. Dat betekent dat bussen en treinen betrouwbaar, bereikbaar en betaalbaar moeten zijn en goed op elkaar aansluiten. Vooral met de samenvoeging van Hilversum en Wijdemeren is een goede verbinding tussen de verschillende dorpskernen en Hilversum belangrijk. Ook 's avonds en in het weekend moeten inwoners kunnen rekenen op openbaar vervoer.

De gemeente bepaalt de dienstregelingen en frequenties van OV echter niet zelfstandig. Die verantwoordelijkheid ligt bij de provincie die de concessies vaststellen in samenspraak met vervoerders. De OV-concessie van Regio Gooi en vechtstreek loopt in 2030 af, waardoor er deze periode een gouden kans ligt om actief te gaan lobbyen bij de provincie voor betere en frequentere busverbindingen, goede aansluitingen op de treinstations en toegankelijke haltes voor ouderen en mensen die minder mobiel zijn.

Buurtmobiliteit

Niet iedereen beschikt over een auto en niet voor iedere verplaatsing is een reguliere busverbinding haalbaar. Daarom willen we ruimte geven aan initiatieven voor buurtmobiliteit. Denk aan buurtbussen, vrijwillige vervoersdiensten, deelmobiliteit en andere lokale oplossingen waarmee inwoners naar het winkelcentrum, de huisarts, het station, familie of een activiteit kunnen. Juist in de dorpskernen en voor ouderen en inwoners die minder mobiel zijn, kan buurtmobiliteit het verschil maken. De gemeente moet goede initiatieven niet onnodig ingewikkeld maken, maar ondersteunen, verbinden en waar nodig faciliteren.

6

Hoofdstuk 6Gewoon veilig

Kernboodschap

Iedere inwoner moet zich veilig kunnen voelen in zijn eigen huis, straat, wijk of dorp. Kinderen moeten veilig naar school kunnen, ouderen veilig over de stoep en iedereen moet zich veilig kunnen verplaatsen: lopend, met de fiets, het openbaar vervoer of de auto. Veiligheid is voor Gewoon, Hilversum een kerntaak van de gemeente, maar geen containerbegrip. Criminaliteit, overlast, ondermijning, verkeersveiligheid en sociale veiligheid vragen ieder om andere interventies en maatwerk en niet ieder veiligheidsprobleem lossen we op met alleen meer handhaving.

Zichtbaar en aanspreekbaar

Veiligheid organiseer je niet alleen vanuit het gemeentehuis. Boa's, wijkagenten, jongerenwerkers en andere professionals moeten zichtbaar en aanspreekbaar zijn in onze wijken en dorpskernen. Zij moeten weten wat er speelt en contact onderhouden met inwoners, ondernemers, scholen en verenigingen. Inwoners weten vaak als eerste waar problemen ontstaan. Hun signalen moeten serieus worden genomen.

Melden moet zin hebben

Wie overlast of een gevaarlijke situatie meldt, moet erop kunnen vertrouwen dat daar iets mee gebeurt. We willen één eenvoudige manier van melden en een goede samenwerking tussen gemeente, politie en andere betrokken organisaties. Nu krijg je vaak de melding "uw melding is afgehandeld", terwijl er niets is gedaan of niemand weet wat ermee is gedaan. Dat moet echt gewoon beter.

Aanhoudende overlast kan grote gevolgen hebben voor het dagelijks leven van inwoners. Bij structurele intimidatie, vernielingen, geluidsoverlast, drugsoverlast of andere ernstige problemen moet de gemeente samen met politie en andere partners gericht optreden, met terugkoppeling aan de melder. Inwoners mogen niet maandenlang hetzelfde probleem blijven melden zonder dat zichtbaar iets verandert.

Jongeren: ruimte, perspectief en grenzen

De meeste jongeren veroorzaken geen overlast. Zij verdienen ruimte om elkaar te ontmoeten, te sporten en activiteiten te organiseren. Goed jongerenwerk en voorzieningen voor jongeren kunnen problemen voorkomen. De organisatie van "Young Hilversummers" moet meer ondersteuning en erkenning krijgen van de gemeente Hilversum. Vrijheid betekent ook verantwoordelijkheid. Wie anderen intimideert, vernielingen pleegt of structureel ernstige overlast veroorzaakt, moet daarop worden aangesproken en bestraft. We moeten jongeren perspectief bieden waar het kan, grenzen stellen waar het moet.

Ondermijning en criminaliteit

Criminele activiteiten horen niet thuis in onze buurten, dorpen en bedrijventerreinen. Drugshandel, witwassen, uitbuiting, illegale bewoning en misbruik van ondernemingen of vastgoed pakken we samen met politie en andere partners aan. Daarbij blijven we oog houden voor proportionaliteit. Gewone inwoners en ondernemers behandelen we niet bij voorbaat als verdachte.

Veilig achter de voordeur

Niet alle onveiligheid is zichtbaar op straat. Huiselijk geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling vragen om goede signalering en snel en zorgvuldig handelen. Slachtoffers moeten veilig hulp kunnen zoeken en professionals moeten weten hoe zij signalen herkennen en waar zij terechtkunnen.

Jaarwisseling: feestelijk maar veilig

De jaarwisseling moet een feest zijn, geen avond waarop inwoners bang zijn om naar buiten te gaan of hulpverleners worden belaagd. Geweld, intimidatie en vernieling accepteren we niet. Op bekende probleemlocaties willen we vooraf een gerichte aanpak: preventie en jongerenwerk waar dat helpt, handhaving en politie waar dat noodzakelijk is. Na ernstige incidenten moeten inwoners bovendien duidelijk worden betrokken en geïnformeerd over wat er wordt gedaan om herhaling te voorkomen. Het vuurwerkverbod vraagt om extra handhavingscapaciteit; Gewoon, Hilversum wil daarvoor meer handhavers en bijbehorend budget uit Den Haag.

Handhaven met gezond verstand

Boa's zijn belangrijk voor een veilige en leefbare gemeente. We willen hen vooral inzetten waar inwoners daadwerkelijk problemen ervaren. Handhaving moet duidelijk en consequent zijn, maar ook menselijk: aanspreken waar het kan, optreden waar het moet. Handhaving is een middel om onze gemeente veiliger en leefbaarder te maken, geen doel op zichzelf. Daarbij geldt: regels die we stellen moeten ook uitvoerbaar en handhaafbaar zijn. Regels die in de praktijk niet te handhaven zijn, creëren alleen maar schijnzekerheid.

Verkeersveiligheid: gericht en onderbouwd

Verkeersveiligheid begint bij een openbare ruimte die logisch, overzichtelijk en goed onderhouden is. Gevaarlijke punten en routes pakken we gericht aan, waarbij we kijken naar voetgangers, fietsers, automobilisten, openbaar vervoer en mensen die minder mobiel zijn. Kinderen, ouderen en mensen met een beperking verdienen daarbij extra aandacht. Bij verkeersproblemen willen we luisteren naar de mensen die er dagelijks wonen en gebruikmaken van de weg. Inwoners, scholen en ondernemers zien vaak eerder dan de gemeente waar bijna-ongelukken plaatsvinden of een verkeerssituatie onlogisch is. Participatie betekent voor ons niet alleen informeren over een al bedacht verkeersplan: eerst luisteren naar het probleem, vervolgens samen kijken naar mogelijke oplossingen.

Ervaren onveiligheid van inwoners is daarbij relevante informatie, maar maatregelen baseren we ook op een analyse van het daadwerkelijke probleem. We willen maatregelen nemen waar aantoonbaar gevaarlijke situaties bestaan en niet automatisch iedere straat vol zetten met paaltjes, drempels en verkeersborden. Te hard rijden in woonwijken en dorpskernen zorgt voor onveiligheid. Waar structureel te hard wordt gereden en daadwerkelijk gevaar ontstaat, willen we passende maatregelen nemen. De inrichting van een weg moet daarbij aansluiten bij de toegestane snelheid: een bord met 30 erop heeft weinig effect wanneer de weg uitnodigt om 50 te rijden.

Veilige fietsroutes en schoolomgevingen

De fiets is belangrijk in onze gemeente. We willen veilige en herkenbare fietsroutes en pakken gevaarlijke kruisingen en knelpunten aan. Extra aandacht gaat uit naar routes die veel worden gebruikt door scholieren. Rond scholen komen lopende en fietsende kinderen, auto's en soms zwaar verkeer samen. We zien hier nog te veel gevaarlijke situaties. Samen met scholen, ouders en omwonenden willen we per locatie bekijken wat nodig is: veilige oversteekplaatsen, snelheid, overzichtelijke kruisingen, veilige fietsroutes of een betere inrichting van haal- en brengsituaties. Niet vanuit een standaardoplossing, maar passend bij de situatie.

Fatbikes: overlast door gedrag aanpakken

In heel Hilversum zien we steeds meer fatbikes, en ze rijden vaak veel te hard, ook in ons centrum. Daarbij gaat het ons niet om het voertuig als categorie, maar om het gedrag en de overlast die daarmee gepaard gaan. Onze politieke opdracht is dus niet simpelweg "fatbikes weren", maar overlast door fatbikerijders aanpakken. We onderzoeken welke juridisch mogelijke en handhaafbare maatregelen daadwerkelijk effectief zijn om die overlast, vooral in het centrum en bij winkelgebieden, terug te dringen.

Sociale veiligheid

Veiligheid gaat niet alleen over cijfers en incidenten, maar ook over hoe een plek aanvoelt. Bij de inrichting van de openbare ruimte kijken we daarom nadrukkelijk vanuit verschillende gebruikers. Een plek die technisch aan de normen voldoet, kan voor bijvoorbeeld vrouwen, jongeren, ouderen of mensen met een beperking toch onveilig of ontoegankelijk aanvoelen. Die ervaring nemen we serieus bij de inrichting en het beheer van straten, pleinen en routes.

7

Hoofdstuk 7Gewoon groen

Kernboodschap

Gewoon, Hilversum kiest voor een klimaatbeleid dat betaalbaar is, zoveel mogelijk een vrijwillig karakter kent en zoveel mogelijk van onderop georganiseerd is. Bij elke (klimaat)maatregel stellen we onszelf steeds dezelfde vragen: welk probleem willen we oplossen, wat werkt aantoonbaar, wat kost het, wie betaalt, wie profiteert en welke neveneffecten ontstaan er?

Paarden in de mist in de polder

Vrijwilligheid

Vrijwilligheid is voor Gewoon, Hilversum een belangrijk uitgangspunt bij de duurzaamheidsopgave. Mensen moeten niet gedwongen worden van het gas af te gaan. Verandering werkt beter wanneer mensen worden meegenomen en intrinsiek gemotiveerd worden, in plaats van gedwongen via steeds meer regels en verplichtingen. Draagvlak voor duurzaamheidsmaatregelen bereik je in onze ogen door eerlijke communicatie en praktische ondersteuning van de gemeente waar nodig, maar niet door dwang.

Betaalbaarheid voorop

Betaalbaarheid moet binnen duurzaamheidsbeleid nadrukkelijk meegewogen worden. De energietransitie en verduurzaming kunnen alleen slagen als alle inwoners mee kunnen doen. Gewoon, Hilversum vindt daarom dat duurzaamheidsbeleid realistisch en betaalbaar moet blijven voor gewone gezinnen en ondernemers. We moeten voorkomen dat (gemeentelijk) duurzaamheidsbeleid leidt tot een klimaat-tweedeling, waarbij een deel van de inwoners wel dure duurzaamheidsmaatregelen kunnen nemen en door subsidies profiteren van lagere energielasten, terwijl anderen met een kleinere portemonnee achterblijven in tochtige woningen. Daarom zetten wij vooral in op praktische en betaalbare maatregelen die zowel goed zijn voor het milieu als voor de energierekening van inwoners, zoals isolatie en energiebesparing. Betaalbaarheid gaat ook over maatschappelijke kosten en kosteneffectiviteit: een goedkope maatregel die nauwelijks effect heeft, is geen goed beleid.

Ruimte voor initiatief van onderop

Gewoon, Hilversum wil meer ruimte geven vanuit de gemeente aan groene buurtinitiatieven van onderop. Goede ideeën ontstaan vaak in buurten, dorpen en verenigingen zelf. We geloven juist in de kracht van inwoners, verenigingen, ondernemers en lokale initiatieven. De gemeente moet daarom minder vanuit systemen denken en meer vanuit vertrouwen: sneller meedenken, minder bureaucratie en meer ruimte voor maatwerk bieden waar dat kan. Niet alles hoeft direct via regels, verplichtingen of gemeentelijke sturing opgelost te worden. De gemeente moet ondersteunen en faciliteren waar mogelijk, niet alles dichtregelen. Deze visie past bij gebiedsgericht werken: wat in het centrum van Hilversum werkt, hoeft niet vanzelfsprekend te passen in een van onze dorpen of wijken.

Netcongestie

Gewoon, Hilversum maakt zich zorgen over de gevolgen van netcongestie voor de gemeente. Zonder voldoende capaciteit op het energienet komen verduurzaming, woningbouw, economische ontwikkeling en publieke voorzieningen onder druk te staan. Het elektriciteitsnet moet daarom versneld worden verzwaard en uitgebreid om overbelasting op het energienet tegen te gaan, om ervoor te zorgen dat inwoners, verenigingen en ondernemers in de toekomst niet vastlopen.  De gemeente kan het elektriciteitsnet echter niet zelf verzwaren: onze rol zit in het bieden van ruimte voor infrastructuur, in procedures en ruimtelijke keuzes en de samenwerking met netbeheerders en andere overheden zoeken om aan te dringen op de noodzakelijke investeringen in ons energienet. We willen daarnaast inzetten op slimmer gebruik van de bestaande netcapaciteit. Op bedrijventerrein Hilversum Zuidwest gebeurt dit bijvoorbeeld al met energyhubs en een clusteraanpak om netcongestie te verminderen. Dit soort slimme, praktische oplossingen mogen wat ons betreft breder in de gemeente worden toegepast waar dit mogelijk is.

Windmolens

Gewoon, Hilversum staat kritisch tegenover de plaatsing van grootschalige windmolens in en rond onze gemeente. Onze gemeente kent veel waardevolle natuur en landschap, waardoor grootschalige windenergie hier niet vanzelfsprekend voor de hand ligt. De schaal en impact van dit type windturbines zijn groot en hebben vaak ingrijpende gevolgen voor de leefomgeving, het landschap en de ervaren leefkwaliteit van omwonenden. Wat ons betreft ligt de nadruk op alternatieven die beter passen bij het stedelijk en landschappelijk karakter van Hilversum en de omliggende dorpen: energiebesparing, isolatie en het benutten van geschikte daken voor zonne-energie. Duurzaamheid is belangrijk, maar mag niet ten koste gaan van het unieke karakter van onze omgeving.

Wateroverlast en riolering

Door hevigere regenbuien staat ons rioolstelsel steeds vaker onder druk. Ondergelopen straten, tuinen en kelders zijn niet alleen vervelend, maar kunnen ook schade en gezondheidsrisico's met zich meebrengen. We willen de riolering en het stedelijk watersysteem stap voor stap klimaatbestendig maken, te beginnen bij plekken waar de overlast aantoonbaar het grootst is. Nieuwbouw en herinrichting van straten zijn daarbij een logisch moment om meteen voldoende waterberging en afvoercapaciteit mee te nemen, zodat we niet achteraf hoeven te repareren wat we in één keer goed hadden kunnen doen.

Hitte, droogte en waterberging

Op warme dagen kunnen versteende pleinen en straten flink opwarmen, met name in dichtbebouwde delen van Hilversum. Meer groen, schaduw en minder verharding helpen om die hitte te temperen, vooral bij scholen, zorglocaties en plekken waar ouderen en jonge kinderen komen. We willen daarom bij herinrichting van de openbare ruimte gericht kijken waar vergroening en ontharding het meeste effect hebben. Naast te veel water hebben we ook periodes van droogte, met gevolgen voor groen, bomen en de bodem. Regenwater dat nu snel wordt afgevoerd, kunnen we op meer plekken vasthouden en laten infiltreren, zodat het in droge periodes weer beschikbaar is. Dat vraagt om slimme combinaties van groen, verharding en ondergrondse berging, afgestemd op wat een locatie nodig heeft.

Bomen

Bomen zijn van grote waarde voor onze gemeente. Ze dragen bij aan leefbaarheid, verkoeling tijdens hitte, wateropvang bij hevige regenval en de uitstraling van buurten en dorpen. Ook nu de druk op de ruimte in onze gemeente toeneemt, moet er genoeg ruimte blijven voor bomen. Daarom houdt Gewoon, Hilversum vast aan het bestaande uitgangspunt: voor iedere boom die verdwijnt, komt er minimaal één terug, tenzij bomen uitsluitend gekapt worden om omringende bomen meer ruimte te geven om gezond te groeien (dunning). Daarbij wordt ook gekeken naar wat een boom waard is: hoe bijzonderder of groter de gekapte boom, hoe steviger de nieuwe boom die ervoor terugkomt.

Campings

Gewoon, Hilversum vindt campings een waardevol onderdeel van recreatie en natuurbeleving. Campings dragen bij aan ontspanning, toerisme en levendigheid in onze regio. Daarbij zetten wij ons in het bijzonder in voor het behoud van campings met een sociaal en toegankelijk karakter. Deze campings vervullen een belangrijke functie voor gezinnen, ouderen en mensen die betaalbaar willen recreëren in het groen. Gewoon, Hilversum wil voorkomen dat dit soort plekken verdwijnen door verdere commercialisering of grootschalige herontwikkeling.

Goois Natuurreservaat (GNR)

Het Goois Natuurreservaat (GNR) heeft twee doelen: natuurbehoud en recreatie. Gewoon, Hilversum vindt het belangrijk dat de balans tussen deze twee doelen goed gewaarborgd blijft. We koesteren onze natuurgebieden, maar inwoners moeten ook kunnen blijven genieten van de natuur en daar speelt recreatie in natuurgebieden een belangrijke rol in.

8

Hoofdstuk 8Gewoon netjes

Kernboodschap

Een schone, hele en toegankelijke straat draagt net zo goed bij aan hoe veilig en prettig mensen zich in hun buurt voelen als handhaving en toezicht. Gewoon, Hilversum wil een openbare ruimte die schoon, heel, toegankelijk en goed onderhouden is, in elke wijk en in elke dorpskern. Afval, kapotte verlichting, vernielingen, slecht onderhouden groen en achterstallig onderhoud beïnvloeden niet alleen hoe een buurt eruit ziet, maar ook hoe veilig mensen zich er voelen. Een nette openbare ruimte nodigt bovendien minder uit tot verdere verloedering. Daarom horen schoon, heel en veilig voor ons bij elkaar.

Volle glasbakken met flessen en tassen ernaast op de stoep

Veilige stoepen, fietspaden en wegen

Losliggende stoeptegels, verzakkingen, uitstekende boomwortels, gaten in wegen en beschadigde fietspaden kunnen tot gevaarlijke situaties leiden. Vooral ouderen, mensen met een beperking en ouders met kinderwagens moeten erop kunnen vertrouwen dat voetpaden goed begaanbaar zijn. Gewoon, Hilversum kiest voor een openbare ruimte die schoon, heel, toegankelijk en veilig is. We willen gevaarlijke gebreken sneller herstellen en structureel onderhoud waar mogelijk verkiezen boven steeds opnieuw tijdelijke reparaties. Een losse stoeptegel lijkt misschien een klein probleem, totdat iemand erover valt. Bij aanleg en onderhoud van straten en pleinen houden we vanaf het begin rekening met toegankelijkheid. Stoepen moeten voldoende ruimte bieden voor rolstoelen, rollators en kinderwagens. Oversteekplaatsen moeten logisch en veilig zijn en belangrijke voorzieningen moeten bereikbaar blijven voor mensen die minder mobiel zijn. Toegankelijkheid repareren nadat een straat opnieuw is ingericht, is zonde van het geld, we doen het liever direct goed.

Afval en grofvuil

Gewoon, Hilversum maakt zich zorgen over de toename van afvaldumpingen in Hilversum. Dat zorgt voor overlast, vervuiling en extra kosten voor de gemeente. Daarom willen we het makkelijker maken om van groot huishoudelijk afval af te komen. Gewoon, Hilversum streeft ernaar om het aan huis laten ophalen van groot huishoudelijk afval (grofvuil) weer gratis te maken. Zo voorkomen we dat inwoners hun afval op straat zetten en houden we Hilversum schoon en leefbaar.

Groen- en maaibeheer

Het huidige maaibeleid slaat op sommige plekken te veel door naar biodiversiteitsdenken, terwijl leefbaarheid en uitstraling van buurten onvoldoende worden meegewogen. In verschillende wijken ervaren inwoners hoog gras, rommelige plantsoenen en een minder verzorgd straatbeeld. Gewoon, Hilversum wil daarom een maaibeleid waarbij meer balans is tussen biodiversiteit én een nette, veilige en leefbare openbare ruimte.

Brandende lantaarnpaal bij een wit bruggetje in de schemering

Goede verlichting

Goede straatverlichting draagt rechtstreeks bij aan hoe veilig een straat, plein of route aanvoelt, zeker in de avond en nacht. Donkere oversteekplaatsen, fietsroutes en looproutes verdienen extra aandacht. Daarbij houden we ook rekening met energiegebruik, natuur en lichthinder. Niet overal méér licht, maar goed licht op de juiste plaats. We willen verlichtingsplannen daarom niet vanachter een bureau bepalen, maar bespreken met bewoners zelf, als vast onderdeel van de al georganiseerde wijkschouw. Bewoners weten het beste waar het nu te donker, onoverzichtelijk of onveilig aanvoelt in hun eigen straat en buurt.

Werkzaamheden moeten ook veilig zijn

Wegwerkzaamheden zijn soms noodzakelijk, maar voetgangers en fietsers mogen daarbij niet worden vergeten. Omleidingen moeten duidelijk en veilig zijn en ook bruikbaar voor mensen met een rolstoel, rollator of kinderwagen. We willen bovendien betere afstemming van werkzaamheden, zodat niet onnodig meerdere belangrijke routes tegelijkertijd worden afgesloten.

4. Gewoon fijn wonen

Kernboodschap: Wonen gaat niet om zoveel mogelijk woningen, maar om zoveel mogelijk kwaliteit voor de buurt. Gewoon, Hilversum wil daarom nieuwbouw verbinden met de bestaande voorraad, per buurt kijken wat nodig is en woningbouw altijd verbinden aan voorzieningen en leefbaarheid.

Bouwen voor de buurt

We hebben woningen nodig, maar bouwen is geen doel op zichzelf. We sturen daarom niet op zoveel mogelijk woningen per vierkante meter, maar op zoveel mogelijk kwaliteit voor de buurt.

Een buurt is meer dan woningen

Woningen hebben ruimte nodig, maar een buurt ook. Dat er ruimte is om meer woningen te bouwen, betekent dus niet automatisch dat een buurt ook ruimte heeft voor meer bewoners.

Gebiedsgericht programmeren

Niet iedere buurt heeft hetzelfde probleem en dus ook niet dezelfde oplossing. We streven daarbij naar de bouw van gemiddeld 300 tot 350 woningen per jaar.

Lokale doorstroming en betaalbaarheid

Wie ouder wordt, een gezin begint of juist kleiner wil wonen, moet waar mogelijk in de eigen omgeving kunnen blijven. Betaalbaarheid is daarbij een randvoorwaarde voor een goede woningbouwopgave.

De gemeente als goede opdrachtgever

De gemeente moet niet alleen achteraf beoordelen of een bouwplan volgens de regels mag. Duidelijkheid vooraf, korte procedures en een voorspelbare overheid zijn daarom belangrijk.

Ruimtelijke kwaliteit bewaken

We willen onderzoeken of we opnieuw een onafhankelijke stadsbouwmeester kunnen aanstellen, zoals Hilversum die met Dudok ook heeft gekend. Die kijkt vroegtijdig mee met de ontwikkeling van onze gemeente, bewaakt de samenhang en kan zelf onderwerpen onder de aandacht brengen.

5. Gewoon bereikbaar

Kernboodschap: Een bereikbare gemeente voor inwoners, ondernemers en bezoekers. Betaald parkeren is geen must, maar een voorziening die past bij de wijk, het dorp en het centrum.

Parkeren: maatwerk per wijk en dorp

Betaald parkeren is voor ons geen doel op zich, maar een noodzakelijk kwaad om problemen in de fysieke ruimte op te lossen. Ons uitgangspunt is simpel: gewoon dicht bij je eigen huis kunnen parkeren.

Eerlijke tarieven en tijden

De eerste parkeervergunning per huishouden houden we zo goedkoop mogelijk, omdat mensen deze auto gewoon nodig hebben om van A naar B te komen. Betaald parkeren tot 24.00 uur vinden we veel te lang.

Veilig en goed onderhouden op straat

Kinderen moeten veilig naar hun sportclub of vereniging en veilig naar school kunnen lopen of fietsen. Veilige en brede stoepen, goed onderhouden, vinden we daarom belangrijk.

Bereikbare winkelgebieden en minder sluipverkeer

Lokale ondernemers kunnen alleen floreren als hun winkelgebied goed bereikbaar blijft, voor auto, fiets en te voet. Met slim verkeersmanagement willen we sluipverkeer en onnodige files in woonwijken verminderen, zonder dat dit ten koste gaat van de bereikbaarheid van winkelgebieden voor bezoekers en ondernemers.

Geen zero-emissiezone

Een zero-emissiezone kan ondernemers dwingen om versneld te investeren in een ander voertuig, terwijl niet iedereen daar op korte termijn de financiële ruimte voor heeft. Voor onze gemeente zien we op basis daarvan onvoldoende grond voor een zero-emissiezone, en daar zijn we helder over: die voeren we niet in.

Beter openbaar vervoer

Goed openbaar vervoer moet een serieus alternatief zijn voor de auto. De OV-concessie van Regio Gooi en vechtstreek loopt in 2030 af, waardoor er deze periode een gouden kans ligt om actief te gaan lobbyen bij de provincie voor betere en frequentere busverbindingen, goede aansluitingen op de treinstations en toegankelijke haltes voor ouderen en mensen die minder mobiel zijn.

Buurtmobiliteit

Niet iedereen beschikt over een auto en niet voor iedere verplaatsing is een reguliere busverbinding haalbaar. Daarom willen we ruimte geven aan initiatieven voor buurtmobiliteit.

6. Gewoon veilig

Kernboodschap: Iedere inwoner moet zich veilig kunnen voelen in zijn eigen huis, straat, wijk of dorp. Veiligheid is voor Gewoon, Hilversum een kerntaak van de gemeente, maar geen containerbegrip.

Zichtbaar en aanspreekbaar

Veiligheid organiseer je niet alleen vanuit het gemeentehuis. Boa's, wijkagenten, jongerenwerkers en andere professionals moeten zichtbaar en aanspreekbaar zijn in onze wijken en dorpskernen.

Melden moet zin hebben

Wie overlast of een gevaarlijke situatie meldt, moet erop kunnen vertrouwen dat daar iets mee gebeurt. Inwoners mogen niet maandenlang hetzelfde probleem blijven melden zonder dat zichtbaar iets verandert.

Jongeren: ruimte, perspectief en grenzen

De meeste jongeren veroorzaken geen overlast. We moeten jongeren perspectief bieden waar het kan, grenzen stellen waar het moet.

Ondermijning en criminaliteit

Criminele activiteiten horen niet thuis in onze buurten, dorpen en bedrijventerreinen. Gewone inwoners en ondernemers behandelen we niet bij voorbaat als verdachte.

Veilig achter de voordeur

Niet alle onveiligheid is zichtbaar op straat. Slachtoffers moeten veilig hulp kunnen zoeken en professionals moeten weten hoe zij signalen herkennen en waar zij terechtkunnen.

Jaarwisseling: feestelijk maar veilig

De jaarwisseling moet een feest zijn, geen avond waarop inwoners bang zijn om naar buiten te gaan of hulpverleners worden belaagd. Geweld, intimidatie en vernieling accepteren we niet.

Handhaven met gezond verstand

Boa's zijn belangrijk voor een veilige en leefbare gemeente. Handhaving moet duidelijk en consequent zijn, maar ook menselijk: aanspreken waar het kan, optreden waar het moet.

Verkeersveiligheid: gericht en onderbouwd

Verkeersveiligheid begint bij een openbare ruimte die logisch, overzichtelijk en goed onderhouden is. We willen maatregelen nemen waar aantoonbaar gevaarlijke situaties bestaan en niet automatisch iedere straat vol zetten met paaltjes, drempels en verkeersborden.

Veilige fietsroutes en schoolomgevingen

De fiets is belangrijk in onze gemeente. Samen met scholen, ouders en omwonenden willen we per locatie bekijken wat nodig is: veilige oversteekplaatsen, snelheid, overzichtelijke kruisingen, veilige fietsroutes of een betere inrichting van haal- en brengsituaties.

Fatbikes: overlast door gedrag aanpakken

In heel Hilversum zien we steeds meer fatbikes, en ze rijden vaak veel te hard, ook in ons centrum. Onze politieke opdracht is dus niet simpelweg "fatbikes weren", maar overlast door fatbikerijders aanpakken.

Sociale veiligheid

Veiligheid gaat niet alleen over cijfers en incidenten, maar ook over hoe een plek aanvoelt. Die ervaring nemen we serieus bij de inrichting en het beheer van straten, pleinen en routes.

7. Gewoon groen

Kernboodschap: Gewoon, Hilversum kiest voor een klimaatbeleid dat betaalbaar is, zoveel mogelijk een vrijwillig karakter kent en zoveel mogelijk van onderop georganiseerd is. Bij elke (klimaat)maatregel stellen we onszelf steeds dezelfde vragen: welk probleem willen we oplossen, wat werkt aantoonbaar, wat kost het, wie betaalt, wie profiteert en welke neveneffecten ontstaan er?

Vrijwilligheid

Vrijwilligheid is voor Gewoon, Hilversum een belangrijk uitgangspunt bij duurzaamheidsopgave. Mensen moeten niet gedwongen worden van het gas af te gaan.

Betaalbaarheid voorop

Betaalbaarheid moet binnen duurzaamheidsbeleid nadrukkelijk meegewogen worden. Gewoon, Hilversum vindt daarom dat duurzaamheidsbeleid realistisch en betaalbaar moet blijven voor gewone gezinnen en ondernemers.

Ruimte voor initiatief van onderop

Gewoon, Hilversum wil meer ruimte geven vanuit de gemeente aan groene buurtinitiatieven van onderop. De gemeente moet ondersteunen en faciliteren waar mogelijk, niet alles dichtregelen.

Netcongestie

Gewoon, Hilversum maakt zich zorgen over de gevolgen van netcongestie voor de gemeente. Het elektriciteitsnet moet daarom versneld worden verzwaard en uitgebreid om overbelasting op het energienet tegen te gaan.

Windmolens

Gewoon, Hilversum staat kritisch tegenover de plaatsing van grootschalige windmolens in en rond onze gemeente. Wat ons betreft ligt de nadruk op alternatieven die beter passen bij het stedelijk en landschappelijk karakter van Hilversum en de omliggende dorpen: energiebesparing, isolatie en het benutten van geschikte daken voor zonne-energie.

Wateroverlast en riolering

Door hevigere regenbuien staat ons rioolstelsel steeds vaker onder druk. We willen de riolering en het stedelijk watersysteem stap voor stap klimaatbestendig maken, te beginnen bij plekken waar de overlast aantoonbaar het grootst is.

Hitte in de stad

Op warme dagen kunnen versteende pleinen en straten flink opwarmen, met name in dichtbebouwde delen van Hilversum. Meer groen, schaduw en minder verharding helpen om die hitte te temperen, vooral bij scholen, zorglocaties en plekken waar ouderen en jonge kinderen komen.

Droogte en waterberging

Naast te veel water hebben we ook periodes van droogte, met gevolgen voor groen, bomen en de bodem. Regenwater dat nu snel wordt afgevoerd, kunnen we op meer plekken vasthouden en laten infiltreren, zodat het in droge periodes weer beschikbaar is.

Bomen

Bomen zijn van grote waarde voor onze gemeente. Daarom houdt Gewoon, Hilversum vast aan het bestaande uitgangspunt: voor iedere boom die verdwijnt, komt er minimaal één terug, tenzij bomen uitsluitend gekapt worden om omringende bomen meer ruimte te geven om gezond te groeien (dunning).

Campings

Gewoon, Hilversum vindt campings een waardevol onderdeel van recreatie en natuurbeleving. Daarbij zetten wij ons in het bijzonder in voor het behoud van campings met een sociaal en toegankelijk karakter.

Goois Natuurreservaat (GNR)

Het Goois Natuurreservaat (GNR) heeft twee doelen: natuurbehoud en recreatie. Gewoon, Hilversum vindt het belangrijk dat de balans tussen deze twee doelen goed gewaarborgd blijft.

8. Gewoon netjes

Kernboodschap: Een schone, hele en toegankelijke straat draagt net zo goed bij aan hoe veilig en prettig mensen zich in hun buurt voelen als handhaving en toezicht. Gewoon, Hilversum wil een openbare ruimte die schoon, heel, toegankelijk en goed onderhouden is, in elke wijk en in elke dorpskern.

Veilige stoepen, fietspaden en wegen

Losliggende stoeptegels, verzakkingen, uitstekende boomwortels, gaten in wegen en beschadigde fietspaden kunnen tot gevaarlijke situaties leiden. Een losse stoeptegel lijkt misschien een klein probleem, totdat iemand erover valt.

Afval en grofvuil

Gewoon, Hilversum maakt zich zorgen over de toename van afvaldumpingen in Hilversum. Gewoon, Hilversum streeft ernaar om het aan huis laten ophalen van groot huishoudelijk afval (grofvuil) weer gratis te maken.

Groen- en maaibeheer

Het huidige maaibeleid slaat op sommige plekken te veel door naar biodiversiteitsdenken, terwijl leefbaarheid en uitstraling van buurten onvoldoende worden meegewogen. Gewoon, Hilversum wil daarom een maaibeleid waarbij meer balans is tussen biodiversiteit én een nette, veilige en leefbare openbare ruimte.

Goede verlichting

Goede straatverlichting draagt rechtstreeks bij aan hoe veilig een straat, plein of route aanvoelt, zeker in de avond en nacht. Niet overal méér licht, maar goed licht op de juiste plaats.

Werkzaamheden moeten ook veilig zijn

Wegwerkzaamheden zijn soms noodzakelijk, maar voetgangers en fietsers mogen daarbij niet worden vergeten. Omleidingen moeten duidelijk en veilig zijn en ook bruikbaar voor mensen met een rolstoel, rollator of kinderwagen.